Chứng chỉ hành nghề tôn tạo di tích mới chỉ là điều kiện cần

Gác khánh Chùa Trăm Gian (Hà Nội) được trùng tu bằng cách "xây mới". Tuy nhiên, cũng còn không ít những băn khoăn về việc "chạy đua" chứng chỉ liệu có đảm bảo chất lượng nguồn nhân công và những công trình sẽ được trùng tu thời gian tới? Muộn còn hơn không Có thể thấy, Thông tư 18/2012/TT-BVHTTDL là một văn bản quan yếu, cấp thiết trong việc khai triển các hoạt động quản lý quốc gia để thực hiện Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa 2009. Cụ thể Điều 6, Chương II của Thông tư quy định rõ bên cạnh các chứng chỉ khác như kiến trúc sư (KTS), kỹ sư xây dựng..., Những người tham dự công tác bảo quản, tôn tạo, phục hồi di tích phải có chứng thực hành nghề và chứng chỉ hành nghề. Chứng nhận hành nghề cấp cho tổ chức có đủ điều kiện năng lực tương ứng với các hoạt động về lập quy hoạch di tích, lập dự án báo cáo kỹ thuật, thi công tu tạo di tích. Còn chứng chỉ hành nghề cấp cho những KTS, kỹ sư tham dự các hoạt động này. Theo Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc này sẽ ngăn chặn tình trạng những người không biết về bảo tồn nhưng vẫn tham dự vào công tác bảo tàng, trùng tu di tích. Thời kì qua xảy ra nhiều hậu quả đáng tiếc trong lĩnh vực sửa sang, tu chỉnh di tích gây bức xúc trong giới chuyên môn và dư luận từng lớp. Trong những nguyên nhân của tình trạng này có duyên cớ thuộc về hàng ngũ thực hiện. Việc trùng tu di tích ở nước ta bấy lâu thường được đánh đồng với xây dựng căn bản, đa số được giao cho những đơn vị, những người thợ xây dựng phổ biến không có chức năng, chuyên môn và kinh nghiệm. Thành thử, hiện tượng những di tích được sang sửa bị biến dạng hoặc phá đi xây mới xảy ra ở nhiều nơi. Bên cạnh đó, một số người thực hiện có khả năng nhất mực nhưng chưa đủ kinh nghiệm, năng lực nên chi hoạt động bảo tàng di tích vẫn chưa đạt được chất lượng khoa học. Nên chi, dẫu muộn còn hơn không, sự ra đời của Thông tư 18 là cấp thiết trong việc quản lý chất lượng trùng tu di tích, có tác dụng trực tiếp chắt lọc hàng ngũ, góp phần chuẩn hóa một nghề nghiệp đặc thù. Chứng chỉ hành nghề mới chỉ là điều kiện cần Trên thực tiễn, để "đón trước" thông tư này, nhiều người làm về trùng tu di tích đã đăng ký lớp học để được cấp chứng chỉ. Bấy lâu, một địa điểm đào tạo khá uy tín là Viện bảo tàng di tích thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, từ năm 2010 đến nay đã tổ chức được bảy khóa. Gần đây, Trường ĐH Văn hóa Hà Nội cũng mở lớp đào tạo. Thời gian học ít (mỗi khóa khoảng ba đến bốn tuần), ai tham gia học là có chứng chỉ khiến việc cấp chứng chỉ hành nghề hình như có vẻ dễ dãi. Nên, nhiều quan điểm cho rằng, nếu không có lịch trình đào tạo trang nghiêm khoa học, mà chỉ là những lớp học ngắn hạn sẽ không bảo đảm chất lượng nguồn nhân công và những di tích sẽ nối bị xâm hại. Trả lời điều này, KTS Lê Thành Vinh, Viện trưởng Viện bảo tồn di tích dìm, muốn nâng trình độ phải có quá trình lâu dài và còn sớm để đánh giá về chất lượng của những người dự lớp đào tạo. Từ trước đến nay, nước ta chưa có trường đại học nào đào tạo nguồn nhân lực trùng tu di tích, chỉ một số trường có đào tạo KTS, môn học và chuyên đề. Còn thực tại, đào tạo trùng tu di tích là đào tạo bổ sung cho những người sau khi đã tốt nghiệp ở các trường đại học về kiến trúc, xây dựng đã có tri thức cơ bản rồi, không cần thời kì nhiều. Song như thế không có nghĩa chỉ một đôi tuần là đủ. Hiện chương trình của Viện là đào tạo cho những KTS, kỹ sư có chí ít ba năm hoạt động trong lĩnh vực trùng tu, phải kê khai và công nhận của những công trình trùng tu có kết quả. Trước mắt đấy là cách làm tốt nhất nhằm điều chỉnh những người đang làm trong nghề này để họ sẽ làm tốt hơn. Về sau khi nhu cầu từng lớp càng ngày càng cao, có thể có nhiều cơ sở giảng dạy nhưng phải chuẩn hóa giáo trình và phải có nhiều giảng viên đủ kinh nghiệm, tri thức, lâu năm trong nghề mới bảo đảm chất lượng đào tạo. Và điều vô cùng cần thiết là sau khi học xong những KTS phải được thực hiện qua thực tiễn để có cả chuyên môn và kinh nghiệm trong hoạt động trùng tu. Được biết, trong sáu tháng đầu năm nay Viện bảo tồn di tích và Trường ĐH Văn hóa Hà Nội đã hoàn thành hai khóa học, mỗi khóa hơn 100 học viên được đào tạo, cấp chứng chỉ. Hiện, một khóa đang nối được tổ chức tại Hội An. Theo Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thế Hùng, việc cấp chứng nhận, chứng chỉ hành nghề trong lĩnh vực trùng tu di tích chỉ là một khâu nằm trong chiến lược đào tạo đội ngũ có tính lâu dài. Thông tư 18 ra đời căn cứ vào Luật Di sản văn hóa ngày 29-6-2001, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa ngày 18-6-2009 và Nghị định số 70/2012/NĐ-CP ngày 18-9-2012 của Chính phủ quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục lập, phê duyệt quy hoạch, dự án bảo quản, tu chỉnh, hồi phục di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; được tổ chức hội thảo xin quan điểm rộng rãi các nhà khoa học trước khi ban hành. Cục Di sản văn hóa sẽ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch kế hoạch để sớm khai triển xây dựng chuyên ngành đào tạo riêng cho đội ngũ KTS về công tác bảo tàng di tích. "Hoạt động tu bổ di tích là cả một bài toán lớn cần nhiều giải pháp, thời gian thực hiện. Còn nhiều vấn đề quan trọng như cần tăng cường công tác quản lý của các cấp chính quyền địa phương; thẳng tính rà giám sát để hoạt động trùng tu được thực hiện đúng pháp luật; ban hành các văn bản quy phạm luật pháp phù hợp; bổ sung thêm nguồn kinh phí còn đang rất eo hẹp, thiếu thốn... Thực tế, đề nghị về chứng chỉ hành nghề mới chỉ là một điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ để hoạt động này có thể đạt chất lượng như mong muốn" - Ông Hùng khẳng định. Dẫu muộn còn hơn không. Và việc cấp chứng chỉ hành nghề cũng chưa phải là "cây đũa thần" để đảm bảo từ nay về sau công tác trùng tu di tích sẽ đạt chuẩn. Hy vọng, cùng với giải pháp này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các cấp, ngành liên hệ sẽ có những hoạt động tích cực, khẩn trương hơn nữa trong việc xây dựng hệ thống các quy định, luật pháp và quản lý, giám sát để công tác bảo tồn di tích có nhiều chuyển biến tích cực. NGUYỄN PHƯƠNG LIÊN